Joannes de Doperkerk viert 150-jarig bestaan
NIEUW-VOSSEMEER - Op 29 augustus aanstaande bestaat de Joannes de Doperkerk in Nieuw-Vossemeer maar liefst 150 jaar. Al sinds 1876 waakt de smalle torenspits over de inwoners van Nieuw-Vossemeer en biedt de kerk plaats aan gelovigen uit de regio. Natuurlijk mag zo’n bijzonder jubileum niet zomaar voorbij gaan en dus is het tijd om eens wat dieper in de geschiedenis van het gebouw en haar bezoekers te duiken.
De katholieke inwoners van Nieuw-Vossemeer hebben lang op hun kerk moeten wachten: het dorp behoorde destijds tot het Zeeuwse bisdom en het protestantse Zeeland leefde de wetten die uitoefening van de katholieke godsdienst verboden veel strenger na dan de Brabantse ingezetenen. Dat veranderde met de komst van kapelaan Gerardus Mens in 1795. De kapelaan nam zijn intrek in het aangekocht bedrijf van Gerardus Verhagen aan de Achterweg of Latijnsestraat en maakte van de schuur een kerk, die tot 1843 dienstdeed. In dat jaar werd gestart met de bouw van een echte kerk, een zogenoemde waterstaatkerk van 25 meter lang en 12 meter breed die stond op de plaats waar het huidige kerkplein zich bevindt.
Een volwaardige kerk voor Nieuw-Vossemeer
Op 18 augustus 1868 stuurde het kerkbestuur aan het gemeentebestuur een schrijven waarin zij haar voornemen kenbaar maakte om een nieuw kerkgebouw te bouwen. Hier had het gemeentebestuur geen bezwaren tegen en ook bisschop van Beek van Breda - het bisdom waar Nieuw-Vossemeer inmiddels toe behoorde - gaf zijn toestemming, dus konden de voorbereidingen voor de bouw van een nieuwe kerk getroffen worden. Een architect voor het gebouw werd gevonden in C. van Genk. De tijdgenoot en geestverwant van de Cuypersfamilie ontwierp een groots, ruim en rank bouwwerk dat leek op de neogotische kerken die hier en daar al aan het verrijzen waren. De bouw ging van start in 1873 en op 29 augustus 1876 kon de kerk door bisschop Henricus van Beek geconsacreerd worden. De Joannes de Doperkerk was een feit.
Renovaties en reparaties
De Nieuw-Vossemeerse kerk maakte in de loop van de tijd wel enkele grote veranderingen door. Zo vond er in 1923 een uitbreiding en grondige renovatie plaats. Bij deze verbouwing ontstonden ook de ruimten die nu als sacristie en mortuarium dienen. Ook de Watersnoodramp van 1953 had grote invloed op de kerk: na deze Sint-Ignatiusvloed bleef de kerk bemodderd, bevuild en geschonden achter. Architect Siebers paste het interieur toen aan ‘naar de nieuwe opvattingen van kerkstijl en het karakter van de eucharistieviering’. Tot slot werd pastoor Cammaert in 1954 pastoor van Nieuw-Vossemeer. Hij gaf de opdracht voor ingrijpende wijzigingen van het tot dan toe kleurrijke interieur. Het middenpad verdween, net als het blauwe plafond met gouden sterren. De pilaren werden niet meer geschilderd en de preekstoel verloor zijn neogotisch uiterlijk. Hiermee werd de kerk in Nieuw-Vossemeer een van de eerste kerken die sterk versoberd werden tijdens de zogenoemde ‘Tweede Beeldenstorm’.
Door de jaren heen heeft de kerk natuurlijk ook te maken gehad met reparaties. Zo werd het orgel in 1982 gerestaureerd door jonge restaurateur Piet Huijser (34), die ‘het karwei met grote liefde voor zijn werk en met nauwgezette vakbekwaamheid heeft geklaard’. Befaamd is ook de kerkklok, die al vele restauraties achter de rug heeft en eens in de zoveel tijd weer opgewonden moet worden zodat de inwoners van het Kreekdorp weer weten hoe laat het is.
De mensen die de kerk maken
Maar wie in de archieven over de Joannes de Doperkerk duikt ziet niet zozeer de geschiedenis van het gebouw, maar wel die van de mensen, de bezoekers die van het gebouw een kerk maken. Dat begint bij de vele gelovigen die trouw de drie vieringen op zondag en doordeweekse vieringen bezochten die in de glorietijd van de kerk plaatsvonden, bij de bruidsparen en dopelingen die hun huwelijk of doop in de kerk meemaakten. Maar ook de vele pastoors die Nieuw-Vossemeer gekend heeft hebben elk op hun eigen manier bijgedragen aan het voortbestaan van de Vossemeerse parochie en daarmee het voortbestaan van de Joannes de Doperkerk. Bekende namen zijn pastoor van Disseldorp, die pastoor was ten tijde van het honderdjarig jubileum van de kerk, en pater Bertus van Schaik, die van 1974 tot 2005 pastor van Nieuw-Vossemeer was en die nu nog altijd voorgaat in diensten in de gehele Sint-Annaparochie. Maar in de archieven duiken natuurlijk nog veel meer mensen op: bestuurders, acolieten en kosters, gelovigen en leden van het kerkkoor, die vaak al jaren de mis opluisteren. Vele zangers zijn voor hun 12,5-, 25-, 40- of 50-jarig lidmaatschap inmiddels onderscheiden met een Gregoriuspenning. Of wat te denken van de vrijwilligers van de achterliggende begraafplaats, die er steevast voor zorgen dat de graven en het omliggende groen er piekfijn bij liggen.
Meer dan de vaste vieringen
Maar inmiddels bezoeken de inwoners van Nieuw-Vossemeer de kerk voor meer dan alleen de vaste vieringen. Zo viert basisschool Merijntje Pasen en Kerst in het kerkgebouw en is de Joannes de Doperkerk ook al aardig wat jaren het toneel voor de kerstconcerten van lokale harmonie Semper Crescendo. Helemaal bijzonder was de Vossemeerse versie van the Passion, waarbij het gebouw veranderde in een theaterzaal en ruim duizend mensen de moderne versie van het Paasverhaal met zang, muziek en beeld kwamen bekijken.
Toekomstmuziek
Het geeft aan dat de Joannes de Doperkerk een belangrijke rol speelt in het leven van veel Vosmeerders. Gelukkig maar, want ondanks het feestelijke jubileum zijn er zorgen om de kerk. Het aantal bezoekers loopt door overlijden en ziekte terug en renovaties blijven nodig. Sinds de kerksluitingen in Welberg, De Heen, Dinteloord en aanstaande sluiting van de Gregoriuskerk in Kruisland ziet de toekomst er voor een functie als kerkgebouw niet geheel rooskleurig uit. Maar toch: de Joannes de Doperkerk is al 150 jaar een icoon in Nieuw-Vossemeer. Het geeft te denken dat er ook de volgende 150 jaar nog een toekomst is voor het gebouw dat zoveel Vosmeerders, kerkganger of niet, in hun hart gesloten hebben.
Jubileumviering H. Joannes de Doperkerk Nieuw-Vossemeer
Zondag 30 augustus viert de Joannes de Doperkerk haar 150-jarig jubileum met een speciale eucharistieviering. Voorgangers zijn Hans de Kort en Pater Bertus van Schaik. Het Sint Annakoor onder leiding van Martien van Gaans, organist Leo Hulshof, Martine Westenbroek en Jan van de Velde verzorgen de muzikale omlijsting. Na afloop van deze speciale viering, die om 10:00 uur aanvangt, is er gelegenheid om samen met de parochianen en genodigden bij te praten. Dit gebeurt aan de hand van vele foto’s en natuurlijk onder het genot van een kopje koffie of thee met iets lekkers. PKC H.J. de Doperkerk en het bestuur van de Sint Annaparochie nodigen iedereen van harte uit deel te nemen aan deze jubileumviering.
Veel dank aan Heemkundekring Ambachtsheerlijkheid, het A.M. de Jongmuseum en Adrie Hommel voor het beschikbaar stellen van het bronmateriaal.
Door: Evelien van Gaans
