In het spoor van de bedevaarttram
REGIO - In juni namen achtenzestig tram- en treingeïnteresseerden uit het hele land, verdeeld over twee zaterdagen, deel aan de excursie ‘Sporen uit het verleden van tramwegen in West-Brabant en omstreken’. De ruim acht uur durende excursie van de SNE (Stichting NVBS-Excursies) volgde voor een groot deel de route van de bedevaarttram die jaarlijks vanaf Halsteren naar het bedevaartsoord in Hoogstraten (België) reed. Ook bij haltes in Steenbergen en Kruisland konden bedevaartgangers op de stoomtram stappen.
Tijdens de eerste excursie met tweeënveertig deelnemers werd eerst een wandeling gemaakt over de oude Trambaan bij Calfven waar de ABT (stoomtramweg-maatschappij Antwerpen-Bergen op Zoom-Tholen) uit België kwam. Na een koffiestop bij de ‘Halte Raayberg’ in Bergen op Zoom werd de ‘Halte Vogelenzang’ in Halsteren aangedaan. Op het pand, nu Cafetaria Vogelenzang, is nog vaag de tekst van de halte te zien. Bij Vogelenzang was ook het beginpunt van de tramlijn richting Steenbergen van de ZNSM (Zuid-Nederlandsche Stoomtramweg-Maatschappij). Zondag 7 Juni 1925 vertrok daar om 3.50 uur in de morgen een bedevaarttram.
Verbinding met Anna Jacobapolder in Steenbergen
Op de Kade in Steenbergen sloot de ZNSM lijn aan op die van de RTM (Rotterdamsche Tramweg-Maatschappij) vanuit Anna Jacobapolder en Sint Philipsland. “Rond de Kade in Steenbergen is niets meer te zien van het tramverleden,” vertellen reisleider Frank Hoogenboom en gids Marius Broos. Wel staan in het aan het begin van de excursie verstrekte ‘Speurboekje’ oude foto’s uit Steenbergen. Op die foto’s zie je vanaf de Kade gezien rechts de herenhuizen die er nog staan aan de Burgemeester van Loonstraat. Op de plek waar Hotel Franken stond staat nu appartementencomplex de Tilleborgh. De tram in Steenbergen was vooral belangrijk voor het vervoeren van bieten naar de suikerfabriek in Steenbergen. Bedevaartgangers konden in Steenbergen om 4.50 uur op de speciale tram stappen.
Gedeelte Afgeslechtedijk gekocht door ZNSM
De tram reed via Kaaistraat, Kruispoort, Nassaulaan, Afgeslechtedijk en Boonhil naar Kruisland. Broos vertelt dat de plek waar nu het benzinestation (Cuelenaere) staat een tremremise was. “En het hele gedeelte van de dijk waar we over rijden is in die tijd gekocht door de ZNSM. Daar hebben ze huisjes neergezet voor werknemers en andere huurders.” De tram kon na de afslag Afgeslechtedijk snelheid maken over de Boonhil. Vlak voor Kruisland zijn nog sporen te zien, een bruggetje en de contouren van een wisselplaats. Nadat de tram verdween is die wisselplaats weer landbouwgrond geworden. In Kruisland staat, komende van de Brugweg, nog steeds direct links een wit huis op de hoek aan de Markt, destijds een halteplaats. Voor de bedevaartgangers was het inmiddels 5.10 uur.
Dijkcoupure Kruisland
De deelnemers aan de excursie zijn zeer geïnteresseerd in de coupure (doorgang) die was gemaakt in de dijk aan het einde van de Stoofweg in Kruisland. Bij dreigende vloed kon de doorgang dicht worden gemaakt. Bij de doorgang ligt ook een stuk rails. Enkele deelnemers gaan gelijk meten of die rails wel de goede breedte heeft. Ze constateren dat het 1067 millimeter is, de breedte van het zogeheten ‘Kaapspoor’ waarop de stoomtrams reden. Na de doorgang reed de tram over een draaibrug over de Roosendaalse Vliet naar de voormalige ‘Halte Gastelsveer’. Bij die halte, nu Café Gastel Sfeer, was een knooppunt van tramlijnen vanuit Steenbergen, Roosendaal en Oud-Gastel. Zo kon men om 5.10 uit Roosendaal vertrekken om bij Oud Gastel de bedevaarttram te halen.
Belgische tijd
Via Oud Gastel gaat de excursie eerst langs een aftakking van de route naar Stampersgat, Fijnaart en Willemstad. Na het volgen van de geschiedenis van de tramlijn in Willemstad weer terug richting Oud-Gastel om de route van de bedevaarttram te vervolgen, die volgens de dienstregeling uit 1925 passeert in Oudenbosch (5.55 uur), Hoeven (6.10), Etten (6.35) en Meersel-Dreef (België). Om 8.25 uur (Belgische tijd) bereikt de tram Hoogstraten. “Het lijkt of de tram heel lang over het laatste stuk heeft gedaan,” legt Broos uit. “Maar de aankomst volgens de dienstregeling was Belgische tijd. In die jaren had België de Engelse tijd en dat scheelde, inclusief de zomertijd, een uur en twintig minuten met Nederland.” Ongeveer zes en een half uur na aankomst vertrekt de tram weer voor de terugreis naar Halsteren.
Door: Harry Veenstra
